بررسي جديدي از بازارهاي فر�?ش GIS �? سنجش از د�?ر مشخص نم�?ده است كه م�?ج�?ديت �? قابليت دسترسي اطلاعات بزرگترين عامل م�?ثر در استفاده از تصا�?ير سنجش از د�?ر مي باشد. اگر چه بيشتر پايگاههاي اطلاعات جغرافيايي قادرند از اطلاعات ماه�?اره اي بهره گيرند �?لي در حال حاضر تنها كمتر از 20 % كاربران GIS مزيت استفاده از اين منبع را پذيرفته اند .
بيشتر آنها براي ايجاد GIS بر مبناي تصا�?ير ماه�?اره اي مرددند زيرا بيم دارند كه بط�?ر مستمر اطلاعات در دسترس آنها نباشند .
مقالـه حاضر در م�?رد حجم اطلاعات سنجش از د�?ر تجاري م�?ج�?د همراه با طرحهاي متن�?ع براي سيستم هاي ماه�?اره اي در آينده كه براي مدا�?مت دادن به اطلاعات آتي طراحي گرديده اند مطالبي را بط�?ر مختصر شرح مي دهد .
با ت�?جه به گسترش �?سيع استفاده از تصا�?ير ماه�?اره اي ت�?سط كاربران سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي (GIS) سرعت فر�?ش تصا�?ير ماه�?اره اي رشدي قابل ملاحظه پيدا نم�?ده است .
هر ساله كاربران بيشتري در مي يابند كه تصا�?يـر ماه�?اره اي از نظر هزينه قابل استفاده است �? از آن مي ت�?ان نقشه هاي مبنايي دقيق با ت�?جه به ديگر لايه هاي اطلاعاتي ايجاد نم�?د. كاربران پي برده اند كه مي ت�?انند بط�?ر معق�?ل �? ارزان بيشتر لايه هاي پايگاه اطلاعاتي را با داده هاي سنجش از د�?ر پردازش شده پر كرده �? ع�?ارض پ�?ششي زمين را مشخص �? طبقه بندي نمايند.
اگر چه خيلي از پايگاههاي اطلاعات جغرافيايي مي ت�?انند از داده هاي تص�?يري ماه�?اره ها استفاده نم�?ده �? س�?د ببرند �?لي در حال حاضر فقط كمتر از 20% از كاربران سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي مزيت استفاده از اطلاعات تص�?يري ماه�?اره ها را پذيرفته اند . سؤالي كه در اينجا مطرح مي ش�?د اينستكه : چرا بيشتر كاربران GIS اطلاعات سنجش از د�?ر را خريداري نمي كنند در حاليكه اين تصا�?ير از مزايايي از قبيل مخارج كمتر �? نتايج به هنگام را همراه دارند؟
اخيرا (Lanham , Maryland, USA) مطالعه �?سيعي از فر�?ش اطلاعات سنجش از د�?ر �? GIS را هدايت �? رهبري كرده �? دريافته است كه بزرگترين عامل م�?ثر در استفاده ازتصا�?ير سنجش از د�?ر قابليت دسترسي �? م�?ج�?ديت اينگ�?نه اطلاعات است.
بيشتر كاربران GIS �?اقعا در م�?رد خيلي از منابع تصا�?يرماه�?اره اي م�?ج�?د تجاري �? چگ�?نگي به دست آ�?ردن آسان اين تصا�?ير آگاه �? با اطلاع نيستند. ديگر كاربران نيز براي ساختن يك GIS بر مبناي اطلاعات ماه�?اره اي مردد �? بي ميل اند زيرا از غير قابل دسترس شدن اطلاعات در آينده اي نزديك بيم دارند ترسي كه به نظر ميرسد از گم شدن ماه�?اره لندست 6 نشات گرفته شده باشد. در �?اقع حقيقت امر كاملا مخالف مطلب ف�?ق مي باشد. در حال حاضر بيشتر تصا�?ير ماه�?اره اي بيش از سابق در بازار تجاري م�?ج�?دند �? غالب سيستم هاي م�?ج�?د نيز از ماه�?اره هاي تحت ساخت پير�?ي مي كنند.
ماه�?اره هاي آزمايشي كه قابليتها �? ت�?اناييهاي متن�?عي را ارائه مي دهند در حال ايجاد تح�?لي در امر ت�?زيع �? پخش اطلاعات تجاري اند . بيش از يك د�?جين از كمپانيها كش�?ر ها �? آ�?انس هاي د�?لتي �? كنسرسي�?م ها در حال ساخت �? يا طراحي سيستم هاي ماه�?اره اي جديدي هستند كه پرتاپ آنها براي قبل از سال 2000 برنامه ريزي شده است .
سيستم هـاي جـاري �? آتـي
طي ده سال گذشته د�? سيستم ماه�?اره اي يكي لندست آمريكايي �? ديگري اسپات فرانس�?ي بر سنجش از د�?ر تجاري تسلط داشته اند . هر د�? سيستم با استفاده از سنجنده هـايي تصـا�?ير رقـ�?مي را بدست مي آ�?رند كه انر�?ي الكتر�? مغناطيسي بازتابشي از سطح زمين را اندازه گيري مي كنند. لندست �? اسپات در ت�?اناييها �? قابليتها متفا�?ت مي باشند �? انتخاب �? ترجيح مجم�?عه اطلاعات يكي بر ديگري مخص�?صا براي استفاده در GIS بستگي به كاربردهاي م�?رد نظر دارد .
Landsat
شبكه فر�?ش جهاني EOSAT ، اطلاعات لندست 4 �? لندست 5 را ت�?زيع مي نمايد . هر ماه�?اره به هر د�? سنجنده TM,MSS مجهز ميباشند . اطلاعات لندست 4 بط�?ر قسمت – قسمت م�?رد استفاده است �?لي لندست 5 رئزانه بط�?ر ممتد اطلاعات را جمع آ�?ري مي نمايد .
اطلاعات سنجنده TM عم�?ما" براي آن دسته از كاربردهاي GIS كه مستلزم تمييز دادن ع�?ارض پ�?ششي زمين است ، برگزيده ميش�?د . تصا�?ير TM در هفت باند طيفي بدست مي آيد كه در تشخيص �? طبقه بندي ع�?ارض مصن�?عي �? طبيعي كه شامل اختلافات ناچيزي در پ�?شش گياهي باشند ، مطل�?ب است .


SPOT
اطلاعات بدست آمده از ماه�?اره اسپات خلاء م�?ج�?د در ميان كاربران GIS را پر مي كند . مهمترين آنها در پر�?�?ه هايي است كه داراي ع�?ارض فيزيكي متن�?ع �? ك�?چك مي باشند . سه ماه�?اره فعال فرانس�?ي تصا�?ير پانكر�?ماتيك با قدرت تفكيك ده متري ، مناسب براي تهيه نقشه از مناطق شهري بدست مي دهد. سيستم تص�?يري Side-to-Side اسپات ، تص�?ير بر جسته بدست مي دهد كه در ايجاد مدلهاي رق�?مي – ارتفاعي ( DEM ) براي ساختن مدل سه بعدي س�?دمند مي باشد .
ERS-1
در سال 1991 ، آ�?انس فضايي ار�?پا ن�?ع متفا�?تي از سنجنده تص�?يري ( غير از د�? سنجنده لندست �? اسپات ) به فضا پرتاب نم�?د . ERS-1 يك رادار ر�?زنه اي تركيبي (SAR ) به همراه دارد كه تصا�?يري را بدست ميدهد كه از ام�?اج راداري كه از ماه�?اره ارسال ميش�?د �? از سطح زمين بازتاب مي يابد �? مجددا" به سنجنده بر مي گردد ، حاصل شده است . مزيت ERS-1 بر لندست �? اسپات اين است كه مي ت�?اند تصا�?ير راداري را از ميان ابر ، مه ، ناصافي �? آل�?دگي ه�?ا �? تاريكي بدست آ�?رد . در نتيجه ، كاربران GIS اين تصا�?ير را مي ت�?انند براي مناطقي كه مكررا پ�?شيده از ابر مي باشد انتخاب نمايند .
JERS-1-
تحقق بخش ف�?ايد تص�?ير راداري در تمام شرايط آب �? ه�?ايي ، ERS-1 زاپني است . JERS-1 در سال 1992 به فضا پرتاب شده �? با هر د�? باند L از SAR �? سيستم تص�?يري ن�?ري كار مي كند . سنجنده هاي ن�?ري هر چند انتظارت �?اپني ها برآ�?رده است �?لي هن�?ز در بازارهاي تجاري قابل دسترس نمي باشد . باند L از SAR بط�?ر اخص براي تهيه نقشه هاي پ�?شش گياهي مـــ�?رد استفاده قـــرار مي گيرد . اطلاعات راداري را در حال حاضر مي ت�?ان از (Tokyo , Japan ) ERSDAC خريداري نم�?د .


ت�?سعه بازار فر�?ش تجاري در جهان
اطلاعات مرب�?ط به رشد �? افزايش كاربران EOSAT را متقاعد نم�?ده كه فر�?ش اطلاعات سنجش از د�?ر را نمي ت�?ان تنها بر اطلاعات لندست �? اسپات متكي ساخت . اكثر كاربران اطلاعاتي ، احتياج به مجم�?عه داده هاي جديد �? متن�?ع دارند تا بر كاربردهايشان تطبيق دهند . از سال 1992 ، EOSAT شر�?ع به يك رشته عمليات براي كمك به متصديان ماه�?اره هاي غير تجاري براي انتقال اطلاعات به متصديان تجاري كرده است . اين تلاش از اكتبر 1993 ، بعد از ناپديد شدن لندست 6 شتاب بيشتري گرفته است .
IRS-1
از جمله جديدترين ايجاد كننده اين تغيير �?ضعيت كش�?ر هند�?ستان ب�?د كه ماه�?اره هاي IRS-1 آن به د�? دليل �?ي�?ه زير براي جامعه GIS ارزشمند ب�?د : ا�?ل آنكه اطلاعات IRS-1 شبيه به داده هاي لندست مي باشد �? آن را مي ت�?ان بعن�?ان كامل كننده لندست 5 م�?رد استفاده قرار داد �? يا اينكه بعن�?ان جانشين لندست 5 ، تا زمان از كاتر افتادن آن �? قبل از پرتاب لندست 7 بكار برد . د�?م اينكه پرتاب سال بعد IRS1-C به ميزان قابل ت�?جهي اطلاعات س�?دمند ارائه مي دهد كه خ�?د مي ت�?اند دري به ر�?ي بيشتر كاربردهاي جديد GIS بگشايد .
نقشه برداران شهري �? ديگر كابران GIS ، كه نياز به پ�?شش مكرر �? هميشگي دارند ، مي ت�?انند از ابزار پانكر�?ماتيك IRS با قدرت تفكيك 10 متري �? د�?ره بازنگري 5 ر�?زه استفاده نمايند.
عكسهاي شناسائي ر�?سي
عكسهاي نظارتي گرفته شده ت�?سط ماه�?اره هاي ر�?سي با قدرت تفكيك بالا ( بين 2 تا 20 متر ) اخيرا" بدست كابران تجاري رسيده است . كاربران GIS مشتاقانه منتظر اين عكسها مي باشند . بخاطر اينكه بين قدرت تفكيك فضايي آنها با عكسهاي ه�?ايي مشابهت هايي �?ج�?د دارد �? هر عكس آن مي ت�?اند پ�?ششي به اندازه 50000 كيل�?متر مربع داشته باشد . حداقل چهار سيستم عكسبرداري ر�?سي �? آرشي�? انب�?ه آنها ، تجاري شده اند . مج�?زهاي ت�?زيع اطلاعات به EOSAT �? سر�?يس اطلاعاتي JEBCO �?اگذار شده است .
بدليل اينكه تصا�?ير عكسي قبل از آنكه بت�?انند در GIS م�?رد استفاده قرار بگيرند بايد رق�?مي ش�?ند ، EOSAT رق�?مي نم�?دن عكسها را در ا�?ل�?يت قرار داده است . EOSAT در مسك�? ( ر�?سيه ) در حال كمك به ت�?سعه يك سيستم اسكن كردن فيلم براي برطرف نم�?دن اع�?جاجهاي عكسي �? تبديل اطلاعات به شكل سازگار با GIS مي باشد .
اما مشكل عمده در اين عكسها اين است كه سفارش هاي تصا�?ير آتي مستلزم صرف زمان زيادي ميباشد . زيرا بايد يك حلقه 1500 تا 3000 عددي ت�?سط ماه�?اره ها بط�?ر كامل برداشته ش�?د �? براي ارائه فر�?ش به زمين ارسال گردد .
براي طرحهاي آتي از شركتها �? ماه�?اره هاي ديگر نظير
Clark & Lewis . ,RADARSAT ,Worldview Space imaging Eyeglass , Seastar
مي ت�?ان نام برد .
تح�?يل �? ارائه اطلاعات
ده سال تجربه تجاري به فر�?شنده هاي تصا�?ير آم�?خته است كه بخش فضايي فقط نيمي از اطلاعات قابل دسترس را تأمين مي كند �? بخش زميني است كه ، ماه�?اره ها را به مصرف كننده مرتبط مي نمايد . براي فر�?شنده هم�?اره بهب�?د ارتباط با مصرف كننده اطلاعات در ا�?ل�?يت ب�?ده است . در سال 1994 ، EOSAT �? Telepazio از يك ايستگاه زميني قابل حمل ( pgs ) پرده پردازي نم�?د . اين ايستگاه قادر است تصا�?ير م�?ج�?د ماه�?اره هاي لندست ، اسپات ، ERS1-1 �? IRS-1 را براي مناطقي از زمين ايجاد نمايد كه بط�?ر معم�?ل تـــ�?سط ايستگاههاي دريافت ماه�?اره اي قابـــل سر�?يس دهي نمي باشند .
در آينده نزديك نيز مشتريهاي سنجش از د�?ر ، خريد اطلاعات را ادامه خ�?اهند داد �? اين بدان معناست كه خدمات �? سر�?يس دهي فر�?شندگان به خريداران نقش اساسي را در م�?ج�?ديت اطلاعات بازي خ�?اهد كرد .
هسته مركزي تكن�?ل�?�?ي نرم افزار ، شبكه اي تص�?يري را به مشتريها معرفي نم�?ده است كه اين سيستم بط�?ر مستقيم �? ات�?ماتيك به كاربر اجازه مي دهد تا بر مبناي ض�?ابط �? معيارهاي متن�?ع �? مختلف ، تحقيق �? تفحصي بر عكسهاي م�?ج�?د اسپات �? لندست انجام دهد . خريداران مي ت�?انند قبل از سفارش دهي ، تصا�?ير رنگي مناسب را در كامپي�?ترهايشان ، بازبيني نمايند .
EOSAT سيستم مشابهي بنام EON ايجاد نم�?ده است كه به مشتريها اين اجازه را ميدهد كه تصا�?ير لندست ، IRS �? آرشي�? عكسهاي ر�?سي را جستج�? �? بازبيني نمايند . مشتريها همچنين مي ت�?انند از سر�?يس پ�?�?هشي EON بعن�?ان محل اجتماعي براي بحث �? بررسي در م�?رد انتشارات �? جستج�? �? تحقيق براي حل مسائل كاربردي استفاده نمايند .
غالب تغييرات در م�?ج�?ديت �? قابليت دسترسي به اطلاعات تنها طي د�? سال گذشته ( نسبت به 20 سال پيش ) رخ داده است . اين مرحله سريع از رشد �? پيشرفت بايد اطمينا �? اعتماد كاربران GIS را نسبت به اطلاعات سنجش از د�?ر تق�?يت نمايد .
تصا�?ير داراي قدرت تفكيك بالا ، ايستگاههاي زميني قابل حمل ، جستج�?ي مستقيم �? مسائل متن�?ع ديگر به اين خاطر عرضه شده اند كه كاربران ، اين سر�?يسها را احتياج داشته اند �? مي خ�?اهند بنابراين : انتظار ديگري هم در آينده مي ت�?ان از صنعت سنجش از د�?ر داشت ؟!